شرح و تفسير ( أيّها النّاس ، كلّ امرى لاق ما يفرّ منه في فراره و الأجل مساق النّفس و الهرب منه موافاته ) هرگز از مرگ فرارى نيست و آن در شرق يا غرب ، در سفر يا وطن ما را خواهد ربود . ( كم أطردت الأيّام أبحثها عن مكنون هذا الأمر ، فأبى اللّه إلّا إخفاءه ) اين بند اشاره به اين دارد كه امام عليه السّلام سرانجام به شهادت خواهد رسيد . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله به امام عليه السّلام مژده شهادت داده بود . امام عليه السّلام از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله پرسيد اين اتفاق چه هنگام رخ مىدهد . پيامبر صلّى اللّه عليه و إله زمان آن را خبر نداد ؛ زيرا خداوند چنين مقدر كرده كه كسى از زمان مرگ خويش آگاهى نداشته باشد . امام عليه السّلام با بردبارى تمام در انتظار شهادت بود و براى آن روزشمارى مىكرد . ( هيهات ! علم مخزون ) چگونه زمان مرگ خويش را بدانم ؛ در حالىكه خداوند آن را از همه بندگان خويش پوشانده است . امام عليه السّلام اين سخن و سخنان بعدى را به هنگام ضربت خوردن از ابن ملجم فرمود . سخن امام عليه السّلام به روشنى دلالت برآن دارد كه وى از زمان مرگ خويش آگاهى كامل نداشت ؛ ولى به يقين مىدانست كه شهيد خواهد شد ؛ چرا كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به وى فرموده بود : « شقىترين مردم بر سر تو ضربه خواهد زد و ريش تو را به خون سرت آغشته خواهد ساخت . » « 1 » ( أمّا وصيّتي : فاللّه لا تشركوا به شيئا ، و محمّدا صلّى اللّه عليه و إله ، فلا تضيّعوا سنّته . أقيموا هذين العمودين ، و أوقدوا هذين المصباحين ، و خلاكم ذمّ ما لم تشردوا ) پايه اصول اسلام بر دو چيز است : اخلاص در گفتار و كردار به خدا و پايبندى به تعاليم محمّد .

--> ( 1 ) . كنز العمال : 11 / 297 ؛ مناقب ابن شهر آشوب : 3 / 111 .